COVID-19 PANDEMİSİ VE COVID-19 AŞILARI

COVID-19 PANDEMİSİ VE COVID-19 AŞILARI

 

Pandemi nedir ve pandemi aşıları neden gereklidir?

Pandemi kıtalar arası yayılma özelliği olan salgınlardır. 2019 yılı Aralık ayında Çin’den başlayarak tüm dünyaya yayılan COVID-19 pandemisi devam etmektedir. 2009 yılında görülen İnfluenza A H1N1 pandemisi de yakın zamanda yaşanan bir pandemidir. Pandemiyi sonlandırmanın tek yolu toplumu bağışık hale getirmektir. Hastalanarak doğal bağışıklık kazanmak mümkündür. Ancak aşıların hastalanmadan bağışıklığı sağlaması açısından bir üstünlüğü vardır. Hiçbir aşı % 100 koruma sağlayamaz. Hastalık  görülme sıklığı ve ağır hastalık tablosu ve ölüm riskini  azaltması açısından pandemilerde toplumun aşılanması çok önemli ve gereklidir.Pandeminin başlangıcında aşı temini ya çok kısıtlı olacak ya da hiç olmayacaktır. Bunun en önemli nedeni pandemik virüsün tespitinden sonra üretiminin başlayacak olması, dolayısıyla aşının önceden üretilerek stoklanamayacak olmasıdır. Pandemik aşının hızla üretilerek kullanıma başlanması gereklidir. Bu süreç normalde izlenen ve zaman gerektiren araştırma ve ruhsatlandırma basamaklarını genellikle içermez. Acil ve erken kullanım onayı ile aşılar kullanılabilir, Aşıların yetersiz olduğu ve panik durumunun oluştuğu pandemi ortamında elde edilebilen aşıların rasyonel kullanımı için önceden planlama yapmak ve öncelikleri belirlemek gerekir. Hedef grup tayininde ve önceliklerin belirlenmesinde zorunlu hizmetlerin sürdürülmesi, yoğun bakım ve hastaneye yatışların önlenmesi, hastalık  morbiditesinin azaltılması ya da önlenmesi dikkate alınarak aşılama programları gerçekleştirilir.

Türkiye’de pandemi aşılama kurallarına göre COVID-19  aşı yönetimi yapılmaktadır. Ayrıntılı bilgi için   https://covid19asi.saglik.gov.tr/ ziyaret edilebilir.

COVID-19 da kullanılan aşıların özellikleri nelerdir?

Virüsler hücre içi parazitleridir. Çoğalabilmesi için canlı hücreye ihtiyacı vardır. Koronavirüs aşılarının   hazırlanmasında virüsün hücreye bağlanması ve hücre içine alınmasını sağlayan S (spike) proteinine yönelik aşı stratejileri esastır. Bu nedenle S proteinini hedefleyen aşılar virüsün hücre içine girmesini engelleyerek etkin olurlar.  

 

                                                                     

 

COVID-19aşıları;

1.İnaktif aşılar: COVID -19 virüsü (SARS-Cov-2 virus) nün hücre kültüründe üretilerek inaktive edilmesi sonucu hazırlanan ölü aşılardır (Sinovac/Coronavac  aşısı gibi ) . Tam virüs içerdiği için hastalık geçirenlerde olduğu gibi  virüsün S proteini ile birlikte  başka yapılarına ait de bağışıklık elde edilmesi mümkündür. Bağışıklık yanıtı daha düşüktür. +4-+8 °C ta buzdolabı koşullarında  saklanabilir.

2. mRNA aşıları :COVID -19 virüsünün bağışıklık oluşturan antijenik yapısının (S proteini) mRNA’sını içeren aşılardır (Pfizer Biontech mRNA aşısı, Moderna mRNA aşısı gibi)

 Bu aşılar kanser aşısı olarak geliştirilmiştir. Virüs aşısı olarak kullanımı yenidir. Güçlü bir bağışıklık yanıtı sağlar. En az -60 ve – 80 °C de  saklanması gerekir.

3. Vektör aşıları:COVID -19 virüsünün bağışıklık oluşturan antijenik yapısının(S proteini) genetik bilgisinin etkinliği zayıflatılmış (attenüe edilmiş) başka bir virüs (en sık adenovirüs) taşıyıcıya eklenmesi ile oluşturulan aşılardır (Oxford /Astra Zenaca,  Sputnik-V vektör aşıları gibi)

Türkiye’de hangi aşılar uygulanıyor?

İlk temin edilerek kullanıma başlanan Sinovac firmasının Coronovac isimli inaktif aşısıdır. Bu aşı 4 hafta ara ile 2 doz uygulanmaktadır.mRNA ve vektör aşılarının da ilerleyen süreçte temin edilerek kullanılması beklenmektedir.

Pandemide COVID -19 aşılarından neler bekleniyor?

Tek ya da iki doz aşılamadan sonra etkin olmalı,  bağışıklık yetmezliği olan ve yaşlı  bireylerde yeterli koruma sağlamalı, en az altı ay koruma sürdürebilmeli  ve  kişiden kişiye bulaşı azaltmalıdır.

COVID-19 aşıları nasıl uygulanır?

İki doz aşı önerilmektedir. Doz aralığı aşı türüne göre değişebilir. Omuz kası içine (deltoit kas) uygulanır. Uygun olmayan durumlarda uyluk kası kullanılabilir.

 

COVID-19 a bağışıklık kazanma : Hastalık mı ? Aşı mı?

 

                                                                        

 

COVID -19 dan korunmak için virüsün bulaşmasını engellemek (el hijyeni, maske ve mesafe ) ve hastalığa karşı bağışıklık kazanmak   gereklidir. Tüm enfeksiyonlarda hastalığı geçirerek doğal bağışıklık kazanmak mümkündür. Koronavirüslerin diğer türleri ile daha önce tanışmamıza rağmen COVID-19 dan sorumlu  yeni bir virüstür . Bulaşma özelliği yüksek ,oluşturduğu hastalık için bilinmeyenlerin fazla olması korunmanın önemini öne çıkarıyor. Ağır, yoğun bakım gerektiren ölümle sonuçlanabilen ciddi hastalık yanında hiç belirti vermeden sessiz geçirilen bir hastalık profili var. Hastalığı geçirenlerin aylarca süren şikayetleri olabiliyor. Hastalığın oluşturabileceği bağışıklık süresi değişken ve kısa. Bu nedenle bağışıklık kazanmak için aşılanmak daha  güvenli .Virüsün özelliği nedeniyle kullanılan  aşıların hiçbirinin hastalık geçirenlerde olduğu gibi tam ve uzun süre koruma sağlamayacağı unutulmamalıdır.

COVID-19 aşısının yan etkileri nelerdir?

COVID-19 aşı uygulamalarında yorgunluk, baş ağrısı, kas/eklem ağrısı, aşı uygulanan bölgede ağrı, kızarıklık, şişlik gibi hafif yan etkiler görülebilir. Ancak nadir de olsa alerjik reaksiyonlar görülebilir. Alerji  sorgulanarak, gerekli önlemler alınarak aşı uygulanmalıdır.

COVID-19 aşıları başka aşılarla birlikte yapılabilir mi?

COVID-19 aşıları pandemik virüse karşı geliştirilmiş yeni aşılardır.Bu nedenle diğer aşılardan ayrı olarak izlenmesi gerekir.Diğer aşılarla en az iki hafta (canlı atenüe aşılarla 1 ay)ara ile yapılmalıdır. Hayati önemi olan aşılar (kuduz, tetanoz aşısı gibi) bu ara gözetilmeden yapılabilir.

COVID-19 geçirenler aşı olmalı mı?

COVID-19  geçirenlerde genellikle 3-6 ay bir korunma olabileceği öngörülmektedir. Enfeksiyon sonrası virüse özgül antikorlar ve hücresel bağışıklık elemanları ile kısa süreli bir korunma elde edilmektedir. Hastalıktan koruyan antikor düzeyi net değildir. Hastalığı geçirenler tekrar hasta olabilirler.Bu nedenle aşı olmaları önerilir ve olumsuz bir etkisi söz konusu değildir.

COVID-19 aşısı olanlar hastalık geçirebilir mi?

Aşılar hastalık geçirme olasılığını , daha da önemlisi ağır hastalık ve hastalıktan ölüm riskini azaltır. Aşının ikinci dozundan en erken bir hafta sonra bağışıklık oluşması beklenir.

Aşılanmış kişiler belirtisiz hastalık geçirip ,virüs bulaştırabilir mi?

 

Aşılananlarda  belirtisiz hastalık geçirme olasılığı az da olsa mümkündür. Ancak aşılı olsalar da belirtisiz hastalık geçirenler virüs taşıyabilirler ve bulaştırabilirler. Bu nedenle aşı olan kişiler salgın devam ettiği sürece enfeksiyon kontrol ölemlerini uygulamaya devam etmelidirler.

 

COVID-19 aşısının  ilk sırada sağlık çalışanlarına yapılması neden önemlidir?

Sağlık çalışanları işleri gereği virüsle daha çok temas ederler ve hastalığa yakalanma riskleri yüksektir.COVID bakım ve tedavisinin kesintisiz yürütülebilmesi için sağlıklı olmaları öncelik taşır.

COVID-19 aşısının  65 yaş üstü bireylere yapılması neden önemlidir?

İleri yaşta olanlarda yaş faktörünün yanı sıra eşlik eden hastalık sayısı da fazla olduğundan hastalık ağır geçmekte ve bazen ölümle sonuçlanabilmektedir.Bu nedenle aşıda ve kısıtlama tedbirlerinde bu yaş grubu önceliklidir.

Aşının birinci dozu yapıldıktan sonra COVID-19 tanısı alanlar ne yapmalıdır?

İkinci doz 6 ay sonraya ertelenmelidir.

Çocuklar neden aşılanmıyor?

Çocuklar hastalık için yüksek risk grubunda değildir. Biontec/Pfizer mRNA aşısı 16 yaş üstünde ve diğer aşılar 18 yaş üstünde önerilmektedir.

Gebe ve emzirenler aşı olabilir mi?

Gebelerde  hastalık riski yüksek değildir. Sağlık çalışanları, hizmet öncelikli gruplarda iseler hastalık riski yüksek olduğundan aşı olmaları gerekebilir. Canlı atenüe aşılar dışındaki  aşıların gebelerde güvenli bir şekilde yapılabildiğini biliyoruz.Emzirenler için özel bir risk söz konusu değildir. COVID-19 aşıları pandemik virüse karşı geliştirilmiş yeni aşılardır gebelerde risk yarar dengesi dikkate alınarak yapılmalıdır.

Türkiye’de COVID-19 aşı üretimi  yapılıyor mu?

Ülkemizde COVID aşı üretimi ile ilgili çalışmalar yapılmaktadır. Geleneksel aşı üretimi olan inaktif aşı dışında yeni teknoloji ile elde edilen subünit, virüs benzeri partikül, mRNA,DNA ve vektör aşılarının üretimi ile ilgili süreçler devam etmektedir.

 

Bu gönderiyi paylaş